Gözaltı Süresi Kaç Gün? AYM: Toplu Suçta En Çok 4 Gün 12 Saat
Gözaltı süresi, suç şüphesiyle yakalanan bir kişinin hâkim kararı olmadan ne kadar tutulabileceğini belirler. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kararı, bu sürenin toplu olarak işlenen suçlarda nasıl hesaplanacağını bir kez daha ele aldı. Karara göre dört günlük süreye, kişinin en yakın hâkime götürülmesi için gereken ve on iki saati aşamayan “yol süresi” ayrıca eklenebiliyor. Bu yazıda hem karar hem de Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki genel süreler ve başvuru yolları özetlenmektedir.
Gözaltı süresi kaç gündür?
Kural olarak gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 91. maddesi ile Anayasa'nın 19. maddesi birlikte okunduğunda süreler şöyle sıralanır:
- Genel süre: Yakalama anından itibaren yirmi dört saat (CMK m. 91/1).
- Toplu olarak işlenen suçlar: Delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, her defasında bir günü geçmemek üzere gözaltı süresinin üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir (CMK m. 91/3). Kanun “toplu suç”u, aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişi tarafından işlenen suç olarak tanımlar (CMK m. 2).
- Yol süresi: Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre gözaltı süresine dâhil değildir; ancak bu süre on iki saatten fazla olamaz (CMK m. 91/1).
- Anayasal üst sınır: Yakalanan kişi, en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç, en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (Anayasa m. 19).
Kanun, suçüstü hâlleriyle sınırlı olarak ve maddede sayılan suçlarda kolluk amirlerine de belirli sürelerle gözaltı kararı verme yetkisi tanır; bu hâlde de kişi en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (CMK m. 91/4). Gözaltına alınan kişi bırakılmazsa en geç bu sürelerin sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir (CMK m. 91/7).
Anayasa Mahkemesi kararına konu olay
Karara göre başvurucu, başka şüphelilerle birlikte 13 Aralık 2021'de saat 14.00'te yakalanmış ve hakkında dört gün süreyle gözaltı uygulanmıştır. 17 Aralık 2021'de adliyeye sevk edilmiş, savcılıkta ifadesi alındıktan sonra tutuklama istemiyle sulh ceza hâkimliğine gönderilmiştir. Kayıtlara göre sevk yazısı aynı gün saat 18.18'de hâkimlik kâtibi tarafından okunmuştur.
Başvurucu, dört günlük sürenin dolmasından sonra yaklaşık 6 saat 45 dakika haksız olarak tutulduğunu ileri sürerek CMK'nın 141. maddesi uyarınca 5.000 TL manevi tazminat istemiştir. Bafra Ağır Ceza Mahkemesi 20 Nisan 2022'de davayı reddetmiş, istinaf başvurusu da 24 Ekim 2022'de kesin olarak reddedilmiştir. Bunun üzerine bireysel başvuru yapılmıştır.
Mahkeme yol süresini nasıl değerlendirdi?
Mahkeme, dört günlük gözaltı süresine en çok on iki saatlik yol süresinin eklenebileceği, dolayısıyla yol süresi dâhil toplam sürenin azami 4 gün 12 saat olabileceği sonucuna varmıştır. Bu sonuç, Mahkemenin aynı konudaki 17 Nisan 2025 tarihli önceki Genel Kurul kararına (B. No: 2021/25399) dayanmaktadır.
Kararda yol süresinin sınırsız bir serbestlik anlamına gelmediği de belirtilmiştir: bu süre soruşturma birimlerine verilmiş “bir açık çek olmayıp keyfî olarak kullanılamaz”. Mahkeme ayrıca gözaltı süresinin, kişinin fiilî olarak ya da yetkili merciin emri üzerine yakalanmasıyla başladığını hatırlatmıştır.
Somut olayda tutmanın başlangıcı 13 Aralık 2021 saat 14.00, sona ermesi ise dosyanın sulh ceza hâkimliğine geçtiği 17 Aralık 2021 saat 18.18 olarak kabul edilmiştir. Bu aralık 4 gün 12 saatlik azami sürenin altında kaldığından, Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fıkrasıyla bağlantılı olarak dokuzuncu fıkrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edilmediğine oyçokluğuyla karar verilmiştir.
Kararın bir sınırı da vardır: başvurucu yol süresine ilişkin ayrı bir şikâyette bulunmadığı için Mahkeme, gözaltı süresine eklenen yol süresinin keyfî olup olmadığı yönünden bir değerlendirme yapmamıştır.
Karşıoylar neye dikkat çekiyor?
Beş üye çoğunluk görüşüne katılmamıştır. Karşıoy gerekçelerinde öne çıkan noktalar şunlardır:
- On iki saatlik yol süresinin “otomatik olarak her olayda maksimum kullanılabilecek bir süre” olmadığı, kişinin fiilen hâkim önüne götürülmesi için gereken süre kadar uygulanması gerektiği;
- Kişinin savcılıkta hazır edilmesinin veya tutuklamaya sevk edilmesinin gözaltı süresini sona erdirmediği, belirleyici olanın kanunda öngörülen süre içinde hâkim önüne çıkarılma olduğu;
- Bir üyeye göre, toplu olarak işlenen suçlarda yol süresinin dört günlük azami süreye dâhil sayılması gerektiği.
Bu görüşler, yol süresinin kapsamı konusunda Mahkeme içinde görüş ayrılığı bulunduğunu göstermektedir.
Gözaltındaki kişinin hakları ve başvuru yolları
- İtiraz: Yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcılık emrine karşı yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısmı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim başvuruyu evrak üzerinde inceler ve en geç yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır (CMK m. 91/5).
- Yakınlara haber verilmesi: Kişi yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir. Yakalanan kişi yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmadıkça durumu vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir (CMK m. 95).
- Müdafi ve susma hakkı: Şüpheliye müdafi seçme hakkının bulunduğu, müdafiin ifade veya sorguda hazır bulunabileceği ve yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu bildirilir (CMK m. 147).
- Yeniden yakalama sınırı: Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalama işlemi uygulanamaz (CMK m. 91/6).
Sık sorulan sorular
Gözaltı süresi ne zaman başlar?
Süre yakalama anından itibaren işler (CMK m. 91/1). Anayasa Mahkemesi de kararında hesabı, yakalama tutanağının düzenlendiği saatten değil, başvurucunun yakalandığı saatten başlatmıştır.
Gözaltı kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısmı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir; başvuru en geç yirmi dört saat içinde sonuçlandırılır (CMK m. 91/5).
Gözaltı süresi aşılırsa tazminat istenebilir mi?
Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişiler maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebilir (CMK m. 141/1-b). İstem, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılabilir (CMK m. 142/1).
Özetle karar, toplu olarak işlenen suçlarda dört günlük gözaltı süresine en çok on iki saatlik yol süresinin eklenebileceği yönündeki içtihadı sürdürmekte; yol süresinin her olayda ne ölçüde kullanılabileceği sorusu ise karşıoylarda tartışılmaya devam etmektedir.
Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Rıdvan Akbaş Başvurusu (2), B. No: 2022/103359, 30/4/2026 — Resmî Gazete, 6.11.2026, Sayı 33422
- Resmî Gazete, 6.11.2026, Sayı 33422 (fihrist)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 2, 91, 95, 141, 142, 147) — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (m. 19) — Mevzuat Bilgi Sistemi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.
Yorumlar
Henüz yorum yapılmadı.